นอนเตียงเดียวกับลูกแรกเกิด ถ้าจะทำจริงๆ ต้องเช็ก 7 ข้อนี้ก่อนทุกคืน

ตีสาม ลูกตื่นกินนมรอบที่สี่ของคืน คุณแม่ตาจะปิดอยู่แล้ว การอุ้มลูกมานอนข้างๆ บนเตียงเดียวกันเลยดูเป็นทางรอดเดียวที่จะได้นอนบ้าง หลายบ้านในไทยก็นอนกันแบบนี้มาตั้งแต่รุ่นยาย ทั้งบนเตียงและบนฟูกที่พื้นค่ะ

บทความนี้จะไม่ตัดสินใครนะคะ แต่จะบอกตรงๆ ว่าองค์กรทางการแพทย์แนะนำอะไร และถ้าบ้านคุณเลือกจะนอนเตียงเดียวกับลูก จะทำอย่างไรให้ความเสี่ยงลดลงมากที่สุด เพราะการรู้วิธีที่ปลอดภัยกว่า ดีกว่าการทำแบบไม่รู้อะไรเลย

ก่อนอื่น หมอแนะนำอะไร

คำตอบสั้นๆ: AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) แนะนำให้ นอนห้องเดียวกัน แต่แยกที่นอน อย่างน้อย 6 เดือนแรก และไม่แนะนำให้นอนเตียงเดียวกัน

AAP ระบุว่าการให้ลูกนอนในห้องเดียวกับพ่อแม่ บนที่นอนของตัวเอง ลดความเสี่ยงโรคไหลตายในทารก (SIDS) ได้ถึงราว 50% ส่วน NHS และ Lullaby Trust ของอังกฤษก็บอกเหมือนกันว่า ที่ที่ปลอดภัยที่สุดคือเปลหรือตะกร้านอนของลูกเอง ที่ไม่มีของเล่น ผ้าห่ม หรือหมอน

โรงพยาบาลสมิติเวชในไทยก็แนะนำแนวเดียวกัน คือให้ที่นอนลูกแยกจากเตียงผู้ใหญ่ แต่อยู่ในห้องเดียวกัน และเตือนเรื่องอุบัติเหตุจากผู้ใหญ่ที่เหนื่อยล้าหลับลึกแล้วนอนทับลูก

ทางเลือกที่ใกล้ที่สุดกับการนอนด้วยกัน คือวางเปลหรือที่นอนเด็กชิดข้างเตียงแม่ เอื้อมมือถึง ให้นมง่าย แต่ลูกมีพื้นที่ของตัวเองค่ะ

ทำไมทารกแรกเกิดถึงเสี่ยงกว่าเด็กโต

คำตอบสั้นๆ: ทารกเล็กยังพลิกตัวหรือดันผ้าห่มออกจากหน้าเองไม่ได้ AAP ระบุว่าความเสี่ยงจากการนอนเตียงเดียวกันสูงขึ้น 5 ถึง 10 เท่าในทารกอายุต่ำกว่า 4 เดือน

ความเสี่ยงหลักมาจาก

• หมอนหรือผ้าห่มผู้ใหญ่ปิดหน้าลูก
• ลูกไหลไปติดช่องระหว่างที่นอนกับผนัง
• ผู้ใหญ่ที่หลับลึกเผลอนอนทับ
• ที่นอนนุ่มยวบจนหน้าลูกจมลงไป

ช่วง 3 เดือนแรกจึงเป็นช่วงที่ต้องระวังที่สุดค่ะ

ห้ามนอนเตียงเดียวกับลูกเด็ดขาด ถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ถ้าใครในเตียงดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ กินยาที่ทำให้ง่วง หรือลูกคลอดก่อนกำหนดหรือตัวเล็ก ให้ลูกนอนที่นอนของตัวเองคืนนั้น และห้ามหลับกับลูกบนโซฟาทุกกรณี

รวบรวมจาก AAP, NHS และ Lullaby Trust

• มีใครในเตียงดื่มแอลกอฮอล์ AAP ระบุว่าความเสี่ยงสูงกว่า 10 เท่า รวมถึงเบียร์ในงานเลี้ยงหรือวงข้าวเย็นด้วยนะคะ
• มีใครในเตียงสูบบุหรี่ แม้จะไม่สูบในห้องนอน หรือแม่สูบบุหรี่ช่วงตั้งครรภ์
• มีใครกินยาที่ทำให้ง่วง หรือใช้สารเสพติด ถ้าไม่แน่ใจว่ายาที่กินทำให้ง่วงไหม ถามเภสัชกรได้
• ลูกคลอดก่อน 37 สัปดาห์ หรือ น้ำหนักแรกเกิดต่ำกว่า 2,500 กรัม
• โซฟาหรือเก้าอี้นวม AAP ระบุว่าความเสี่ยงสูงถึง 67 เท่าเมื่อทารกหลับกับผู้ใหญ่บนโซฟาหรือเก้าอี้นุ่มๆ ถ้าง่วงมากตอนให้นม การไปนอนบนเตียงที่เตรียมไว้ปลอดภัยแล้ว ยังดีกว่าเผลอหลับบนโซฟามากค่ะ

1. ลูกนอนหงายทุกครั้ง

คำตอบสั้นๆ: ให้ลูกนอนหงายทั้งตอนกลางวันและกลางคืน ไม่นอนคว่ำหรือนอนตะแคง

AAP ระบุว่าทารกที่นอนหงายเสี่ยงเสียชีวิตกะทันหันน้อยกว่าทารกที่นอนคว่ำหรือตะแคงมาก ผู้ใหญ่บางท่านอาจกลัวว่าลูกจะสำลัก หรือหัวไม่สวย แต่ท่านอนหงายเป็นท่าที่แพทย์ทั่วโลกแนะนำค่ะ

2. ที่นอนแน่น เรียบ ไม่นุ่มยวบ

คำตอบสั้นๆ: ลูกต้องนอนบนพื้นผิวที่แน่นและเรียบ ที่นอนนุ่มมาก ท็อปเปอร์หนา หรือที่นอนเด็กแบบเบาะรังนก ไม่เหมาะ

• ลองกดที่นอนตรงที่ลูกจะนอน ถ้ายุบเป็นแอ่งลึก ไม่เหมาะ
• ฟูกบนพื้นแบบบ้านไทยก็ใช้ได้ถ้าแน่นและเรียบ แต่ต้องเช็กข้ออื่นให้ครบด้วย
• Lullaby Trust ไม่แนะนำให้ลูกนอนบนพื้นผิวนุ่มอย่างเบาะรังนก (nest) หรือเบาะพอด (pod) แม้จะวางบนเตียงผู้ใหญ่ก็ตาม

3. หมอนและผ้าห่มผู้ใหญ่ห่างจากลูก

คำตอบสั้นๆ: เก็บหมอน ผ้าห่ม ผ้านวม และตุ๊กตาให้ห่างจากตัวลูก เพราะเป็นสิ่งที่ปิดหน้าลูกได้ง่ายที่สุด

• ลูกไม่ต้องใช้หมอน
• ผ้าห่มของแม่ให้คลุมแค่เอวของแม่ ไม่ดึงขึ้นมาถึงลูก
• ไม่ใช้หมอนข้าง หมอนกันกระแทก หรือหมอนกั้นรอบตัวลูก

4. ไม่ห่อตัว ใส่เสื้อผ้าให้พอดีกับอากาศ

คำตอบสั้นๆ: NHS แนะนำว่าถ้านอนเตียงเดียวกับลูก ไม่ควรห่อตัวลูก ถุงนอนสำหรับทารกปลอดภัยกว่า

ลูกที่ถูกห่อตัวจะใช้แขนดันสิ่งที่ปิดหน้าออกไม่ได้ และบ้านเราอากาศร้อน ใส่เสื้อผ้าบางๆ ให้พอดีกับอุณหภูมิห้องก็พอ ไม่ต้องห่มหนาค่ะ

5. ไม่มีช่องให้ลูกติด และลูกตกเตียงไม่ได้

คำตอบสั้นๆ: เช็กว่าไม่มีช่องระหว่างที่นอนกับผนัง หัวเตียง หรือขอบเตียง ที่ตัวหรือหัวลูกจะไหลลงไปติดได้

• ดันที่นอนให้ชิดผนังสนิท หรือเลื่อนเตียงออกห่างผนังไปเลย
• Lullaby Trust แนะนำให้ระวังหัวเตียงแบบซี่หรือมีลวดลายที่ลูกอาจติด
• ถ้านอนฟูกบนพื้น ระวังช่องระหว่างฟูกกับผนังหรือตู้เหมือนกัน

6. ไม่มีพี่ๆ หรือสัตว์เลี้ยงบนเตียง

คำตอบสั้นๆ: NHS และ Lullaby Trust แนะนำว่าไม่ควรมีเด็กคนอื่นหรือสัตว์เลี้ยงนอนบนเตียงเดียวกับทารก

พี่ๆ ที่นอนดิ้นหรือน้องหมาน้องแมวที่ชอบมาขดข้างตัว ไม่รู้ว่ามีน้องเล็กอยู่ตรงนั้น ถ้าพี่อยากนอนกับแม่ ลองจัดให้พี่นอนอีกฝั่งของพ่อ ห่างจากน้องค่ะ

7. ไม่ทิ้งลูกไว้บนเตียงคนเดียว และทุกคนที่นอนข้างลูกรู้กติกา

คำตอบสั้นๆ: อย่าวางลูกไว้บนเตียงผู้ใหญ่ตามลำพัง แม้จะออกไปแค่แป๊บเดียว และทุกคนที่นอนเตียงเดียวกับลูกต้องรู้ข้อเช็กทั้งหมดนี้

• Lullaby Trust ย้ำว่าอย่าทิ้งลูกไว้บนเตียงผู้ใหญ่คนเดียว
• ยิ่งมีผู้ใหญ่บนเตียงหลายคน ก็ยิ่งมีหมอนและผ้าห่มรอบตัวลูกมากขึ้น ต้องเช็กข้อ 3 ให้ดี
• ถ้าคนที่นอนข้างลูกเป็นคุณยายหรือพี่เลี้ยง ข้อทั้งหมดในบทความนี้ใช้เหมือนกัน ลองส่งเช็กลิสต์นี้ให้ท่านดูได้เลย

ถ้าเหนื่อยจนกลัวจะเผลอหลับตอนให้นม ทำอย่างไรดี

คำตอบสั้นๆ: เตรียมเตียงให้ปลอดภัยไว้ก่อนเริ่มให้นมกลางคืน และถ้าตื่นขึ้นมาแล้วลูกหลับอยู่ ให้ย้ายลูกกลับไปนอนหงายในที่นอนของเขา

• เก็บหมอนผ้าห่มให้ห่างตั้งแต่ก่อนเริ่มให้นม
• ถ้าให้นมบนเตียงแล้วง่วงมาก บนเตียงที่เตรียมแล้ว ปลอดภัยกว่าโซฟามาก
• คุยกับคนในบ้านเรื่องผลัดกันดูแลลูกช่วงกลางคืน ให้แม่ได้นอนยาวๆ บ้าง
• ถ้ายังหาท่าให้นมที่สบายไม่ได้ อ่านต่อที่ ท่าให้นมและการเข้าเต้า

ควรโทรหาหมอหรือไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ถ้าลูกหายใจผิดปกติ ตัวเขียว ซีด ปลุกไม่ตื่น หรือตัวอ่อนปวกเปียก ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลเลย

• หายใจลำบาก หรือหยุดหายใจเป็นช่วงๆ
• ริมฝีปากหรือหน้า เขียวหรือซีด
• ปลุกไม่ตื่น หรือตัวอ่อนผิดปกติ
• ลูกตกเตียงแล้วซึม อาเจียน หรือร้องไม่หยุด

อยากเห็นภาพรวมเรื่องการนอน การกิน และสัญญาณอันตรายอื่นๆ ช่วงนี้ อ่านต่อได้ที่ คู่มือ 3 เดือนแรกของลูก และถ้าลูกร้องหนักทุกเย็นจนทั้งบ้านนอนไม่พอ ดู เรื่องโคลิค

ไม่มีพ่อแม่คนไหนนอนพอในช่วง 3 เดือนแรกค่ะ การเลือกทางที่ปลอดภัยที่สุดเท่าที่ทำได้ในแต่ละคืน ก็คือการดูแลลูกที่ดีมากแล้วนะคะ