ลูกไม่ถึง 3 เดือนตัวร้อน ทำไมหมอถึงบอกให้มาโรงพยาบาลเลย ไม่ต้องรอดูอาการ

ลูกเพิ่งเดือนกว่า จับตัวแล้วรู้สึกอุ่นๆ วัดไข้ได้ 38 นิดๆ แต่ลูกยังดูดนมได้ ไม่ร้องงอแงเท่าไหร่ ใจหนึ่งก็อยากรอดูอีกสักคืน อีกใจก็กลัวว่าจะเป็นอะไรมากไหม คุณแม่หลายคนเคยยืนอยู่ตรงนี้ค่ะ

คำตอบของหมอเด็กเรื่องนี้ชัดมาก และบทความนี้จะอธิบายว่า ทำไม ทารกวัยนี้ถึงต่างจากเด็กโต จะได้ตัดสินใจได้เร็วโดยไม่ต้องลังเล

ลูกไม่ถึง 3 เดือน ไข้เท่าไหร่ต้องไปโรงพยาบาล

คำตอบสั้นๆ: ถ้าวัดได้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ให้พาไปโรงพยาบาลเลย ไม่ต้องรอดูอาการ แม้ลูกจะยังดูสบายดีก็ตาม

ทั้ง AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) และ NHS ของอังกฤษใช้เกณฑ์เดียวกัน

• AAP: ถ้าลูกอายุ 3 เดือนหรือน้อยกว่า และมีไข้ 38 องศาขึ้นไป ให้ติดต่อกุมารแพทย์ทันที
• NHS: ลูกอายุไม่ถึง 3 เดือนและมีไข้ 38 องศาขึ้นไป ให้ติดต่อขอรับการดูแลเร่งด่วน

ในบ้านเรา แปลว่า พาไปห้องฉุกเฉินหรือแผนกกุมารเวชของโรงพยาบาลใกล้บ้าน ถ้ากลางคืนก็ไปห้องฉุกเฉินได้เลย ไม่ต้องรอเช้าเพื่อไปคลินิก

ทำไมทารกวัยนี้ถึงรอไม่ได้ ทั้งที่เด็กโตยังรอได้

คำตอบสั้นๆ: เพราะภูมิคุ้มกันของทารกเล็กยังไม่แข็งแรง การติดเชื้อรุนแรงอาจลุกลามเร็ว และทารกอาจมีไข้เป็นอาการเดียวโดยไม่มีสัญญาณอื่นให้เห็นเลย

ในเด็กโต หมอมักดูว่าเด็ก “ดูป่วยแค่ไหน” ร่วมด้วย แต่ในทารกไม่กี่สัปดาห์ การดูจากภายนอกบอกได้น้อยมาก AAP อธิบายว่าทารกวัยนี้ยังเล่าไม่ได้ว่ารู้สึกอย่างไร ไข้จึงเป็นสัญญาณสำคัญว่าอาจมีบางอย่างผิดปกติ

การติดเชื้อที่หมออยากตรวจให้แน่ใจว่าไม่ใช่ เช่น

• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ พบได้มากกว่า 10% ในทารกที่มีไข้ ตามข้อมูลที่ AAP อ้างถึง
• ติดเชื้อในกระแสเลือด
• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
• ปอดอักเสบ

ข่าวดีคือทารกที่มีไข้ส่วนใหญ่หายดี แต่ส่วนน้อยที่เป็นการติดเชื้อรุนแรง การตรวจเร็วช่วยให้ได้ยาเร็ว ซึ่งสำคัญมากค่ะ

ให้ยาลดไข้ก่อนไปโรงพยาบาลได้ไหม

คำตอบสั้นๆ: อย่าให้ยาลดไข้เองกับลูกที่อายุไม่ถึง 3 เดือน ให้หมอตรวจก่อน

เหตุผลมีสองข้อ

1. ยาอาจกดไข้จนหมอประเมินยาก ไข้ลดลงชั่วคราวไม่ได้แปลว่าการติดเชื้อหายไป
2. ขนาดยาสำหรับทารกต้องคำนวณตามน้ำหนัก และ NHS ระบุว่าไม่ให้พาราเซตามอลกับเด็กอายุต่ำกว่า 2 เดือนหากไม่ใช่แพทย์สั่ง

ถ้าที่บ้านมียาลดไข้เด็กอยู่แล้ว และไม่แน่ใจ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอนะคะ ห้ามใช้ยาของพี่หรือยาผู้ใหญ่แบ่งให้ลูกเด็ดขาด

วัดไข้ทารกให้แม่นทำอย่างไร

คำตอบสั้นๆ: ใช้ปรอทวัดไข้แบบดิจิทัล วัดทางรักแร้ ถ้าได้ 38 องศาขึ้นไปถือว่ามีไข้

• ใช้ ปรอทดิจิทัล NHS แนะนำให้เลิกใช้ปรอทแก้วแบบมีสารปรอท เพราะอันตรายถ้าแตก
• วัดทางรักแร้ วางปลายปรอทในรักแร้ แนบแขนลูกไว้กับลำตัวจนเครื่องส่งเสียง
• AAP ถือว่าการวัดทาง ทวารหนัก แม่นที่สุดสำหรับทารกเล็ก แต่ถ้าไม่ถนัด วัดทางรักแร้ก็ได้ แล้วบอกหมอว่าวัดจากตรงไหน
• อุณหภูมิปกติของทารกอยู่ราว 36.4 องศา (อาจต่างกันเล็กน้อย)
• ไม่ต้องใช้มือแตะหน้าผากตัดสิน เพราะหลอกได้ง่าย

ถ้าลูกตัว เย็นผิดปกติ หรือวัดได้ต่ำกว่าปกติมาก ร่วมกับซึม ไม่ดูดนม ก็เป็นสัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลเหมือนกันค่ะ

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว หมอจะทำอะไร

คำตอบสั้นๆ: หมอจะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และมักส่งตรวจปัสสาวะและเลือด บางรายอาจต้องตรวจน้ำไขสันหลังหรือให้นอนโรงพยาบาลเพื่อสังเกตอาการ ขึ้นกับอายุและผลตรวจ

แนวทางของ AAP ปี 2021 แบ่งการดูแลทารกที่มีไข้ออกตามช่วงอายุ (8 ถึง 21 วัน, 22 ถึง 28 วัน, 29 ถึง 60 วัน) ยิ่งลูกอายุน้อย หมอยิ่งตรวจละเอียด ถ้าหมอแนะนำให้เจาะหลังหรือนอนโรงพยาบาล ไม่ได้แปลว่าลูกอาการหนักเสมอไปนะคะ บ่อยครั้งเป็นการตรวจเพื่อความปลอดภัย

เตรียมข้อมูลเหล่านี้ไปด้วยจะช่วยหมอได้มาก

• อุณหภูมิที่วัดได้ วัดจากตรงไหน เวลาไหน
• ลูกกินนมได้เท่าไหร่ ฉี่ อึ กี่ครั้งในวันนั้น
• มีคนในบ้านป่วยไหม
• เพิ่งฉีดวัคซีนหรือเปล่า
• สมุดสีชมพู (สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก) ที่มีประวัติคลอดและวัคซีน

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ลูกไม่ถึง 3 เดือนมีไข้ 38 องศาขึ้นไป หรือมีอาการด้านล่างข้อใดข้อหนึ่ง แม้ไม่มีไข้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที

• ไข้ 38 องศาขึ้นไป ในลูกอายุไม่ถึง 3 เดือน
• ซึม ปลุกยาก ไม่ตอบสนองเหมือนเคย
• ไม่ยอมดูดนม หรือดูดน้อยลงมาก
• หายใจเร็ว หรือหายใจลำบาก
• ผิว ริมฝีปาก หรือลิ้น ซีด เขียว หรือเป็นลาย หรือมือเท้าเย็นผิดปกติ
• ผื่นที่กดแล้วไม่จางหาย
• ชัก หรือตัวเกร็งผิดปกติ
• กระสับกระส่ายมาก ปลอบยังไงก็ไม่หยุด
• ผ้าอ้อมแห้งนานผิดปกติ

ในหลายบ้านจะมีผู้ใหญ่บอกว่า “เด็กตัวรุมๆ เดี๋ยวก็หาย” ซึ่งกับเด็กโตหลายครั้งก็จริง แต่สำหรับลูกวัยไม่ถึง 3 เดือน ขอให้ยึดตัวเลข 38 เป็นหลักนะคะ

หลังจากนี้ ป้องกันลูกจากการติดเชื้ออย่างไรได้บ้าง

คำตอบสั้นๆ: ล้างมือก่อนจับลูก เลี่ยงคนป่วยและที่แออัดช่วงเดือนแรกๆ ให้นมแม่ถ้าทำได้ และพาไปรับวัคซีนตามนัดในสมุดสีชมพู

• ขอให้ญาติที่เป็นหวัดหรือไอ งดอุ้มหรือหอมแก้มลูกไว้ก่อน
• ล้างมือทุกครั้งก่อนอุ้มลูกและหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม
• เลี่ยงการพาลูกไปห้างหรืองานที่คนเยอะในช่วงแรก

อยากเห็นภาพรวมการดูแลลูกช่วงนี้ทั้งหมด อ่านต่อได้ที่ คู่มือ 3 เดือนแรกของลูก หรือถ้าลูกตัวเหลืองร่วมด้วย ดู ลูกตัวเหลือง ต้องตากแดดจริงไหม

ถ้าไปแล้วหมอบอกว่าไม่เป็นอะไรมาก นั่นคือข่าวดีที่สุด ไม่ได้แปลว่าเราตื่นตูมเลยค่ะ การพาลูกไปตรวจคือการตัดสินใจที่ถูกต้องแล้ว