คนท้องกินส้มตำได้ไหม? ตัวปัญหาไม่ใช่มะละกอ แต่อยู่ที่ของหมักกับปูดิบ

ส้มตำคือของที่คนท้องหลายคนคิดถึงมากที่สุดค่ะ โดยเฉพาะช่วงที่แพ้ท้อง อยากกินอะไรเปรี้ยวๆ เผ็ดๆ แต่พอจะสั่ง ผู้ใหญ่ก็ทักทันทีว่า “มะละกอดิบ เดี๋ยวแท้งนะ”

เรื่องนี้มีทั้งส่วนที่จริงและส่วนที่ถูกขยายเกินไป บทความนี้จะบอกตรงๆ ว่าหลักฐานว่าอย่างไร และจุดที่ควรระวังจริงๆ ในจานส้มตำ ซึ่งหลายครั้ง ไม่ใช่เส้นมะละกอ แต่เป็นสิ่งที่ตำลงไปด้วยค่ะ

คนท้องกินส้มตำได้ไหม

คำตอบสั้นๆ: ได้ค่ะ ถ้าเลือกสูตรที่ไม่มีของดิบหรือของหมักที่ไม่ผ่านความร้อน และกินจากร้านที่สะอาด

ส้มตำแต่ละแบบมีความเสี่ยงต่างกันมาก

แบบ	ความเสี่ยงหลัก	คำแนะนำ
ส้มตำไทย (กุ้งแห้ง ถั่ว)	ความสะอาดของผักและครก	เลือกได้ ปลอดภัยที่สุดในกลุ่ม
ตำปลาร้าที่ใช้ปลาร้าต้มสุก	ความเค็ม	กินได้ ถามร้านให้แน่ใจว่าต้มสุก
ตำปลาร้าดิบ	พยาธิใบไม้ตับ	งดระหว่างท้อง
ตำปู (ปูดอง ปูนาดิบ)	พยาธิใบไม้ปอด เชื้อวิบริโอ	งดระหว่างท้อง หรือขอปูต้มสุก
ตำหอยดอง หอยดิบ	เชื้อโรคจากหอยดิบ	งดระหว่างท้อง

ทำไมปูดองดิบถึงเป็นตัวปัญหา

คำตอบสั้นๆ: เพราะปูดิบอาจมีทั้งพยาธิและเชื้อแบคทีเรีย และการดองเค็มไม่ได้ทำให้ปลอดภัยเท่าการทำให้สุก

ศูนย์ความปลอดภัยอาหารของฮ่องกง (Centre for Food Safety) อธิบายว่า

• ปูน้ำจืด เช่น ปูนา อาจมี พยาธิใบไม้ปอด ซึ่งทำให้มีอาการท้องเสีย ปวดท้อง แล้วตามมาด้วยไข้ เจ็บหน้าอก และบางครั้งพยาธิเดินทางไปที่สมองได้
• ปูทะเลและปูน้ำกร่อย อาจมี เชื้อวิบริโอ ที่ทำให้ท้องเสีย อาเจียน มีไข้ ปวดท้อง ภายใน 1 ถึง 2 วัน

ขณะเดียวกัน CDC และ NHS แนะนำให้คนท้องเลี่ยงอาหารทะเลดิบหรือไม่สุกทุกชนิด เพราะภูมิคุ้มกันช่วงตั้งครรภ์เปลี่ยนไป ทำให้ติดเชื้อจากอาหารได้ง่ายขึ้น ถ้าอยากได้รสตำปูจริงๆ ลองขอร้านใช้ปูที่ต้มสุกแล้วค่ะ

ปลาร้าดิบกับปลาร้าต้มสุก ต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้นๆ: ปลาร้าดิบหรือหมักไม่ได้ที่เสี่ยงพยาธิใบไม้ตับ ส่วนน้ำปลาร้าที่ต้มสุกแล้วลดความเสี่ยงนี้ได้

กรมควบคุมโรคเตือนว่าการกินปลาน้ำจืดดิบหรือสุกๆ ดิบๆ รวมถึงปลาร้าและปลาส้มที่ไม่สุก เสี่ยงติด พยาธิใบไม้ตับ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งท่อน้ำดีในไทย และย้ำว่า การบีบมะนาว ใส่พริก หรือกินกับเหล้า ฆ่าพยาธิไม่ได้ ต้องใช้ความร้อนเท่านั้น

ปัจจุบันหลายร้านใช้น้ำปลาร้าต้มสุกหรือปลาร้าบรรจุขวดที่ผ่านความร้อนแล้ว ถ้าไม่แน่ใจ ถามแม่ค้าได้เลยค่ะ ไม่ใช่เรื่องเสียมารยาท และถ้ายังไม่แน่ใจ เลือกตำไทยไปก่อนปลอดภัยกว่า

มะละกอดิบทำให้แท้งจริงไหม

คำตอบสั้นๆ: ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ยืนยันว่ากินส้มตำปริมาณปกติแล้วแท้ง ความกังวลมาจากงานวิจัยในสัตว์ทดลองเกี่ยวกับ ยางมะละกอ ไม่ใช่เนื้อมะละกอที่ตำกินทั่วไป

เล่าให้ตรงที่สุดตามหลักฐานที่มี

• งานวิจัยที่ถูกอ้างถึงบ่อย เป็นการศึกษาใน หนูทดลอง ตีพิมพ์ใน British Journal of Nutrition ปี 2002 ซึ่งตั้งคำถามตรงๆ ว่าความเชื่อเรื่องมะละกอกับคนท้องเป็น “ความจริงหรือนิยาย” ผลโดยสรุปคือ มะละกอสุกในปริมาณปกติไม่พบผลเสีย แต่ ยางจากมะละกอดิบหรือห่ามที่มีความเข้มข้นสูง ทำให้มดลูกหดตัวในการทดลอง ผู้วิจัยจึงมองว่ามะละกอดิบหรือห่ามอาจไม่ปลอดภัยสำหรับคนท้อง
• งานวิจัยในห้องทดลองอื่นๆ ก็เป็นการทดสอบยางหรือสารสกัดกับกล้ามเนื้อมดลูกของสัตว์โดยตรง ซึ่งเป็นปริมาณและรูปแบบที่ต่างจากการกินส้มตำหนึ่งจานมาก
• ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ดี ทั้งที่บอกว่าอันตราย และที่บอกว่าปลอดภัย 100%

แปลว่าผู้ใหญ่ไม่ได้พูดลอยๆ เสียทีเดียว แต่ก็ไม่ได้แปลว่าคนท้องที่เผลอกินส้มตำไปแล้วจะแท้งค่ะ

ทางสายกลางที่ใช้ได้จริง

• กินเป็นครั้งคราว ในปริมาณพอดี ไม่ใช่ทุกวันเป็นชามใหญ่
• ร้านทั่วไปปอกเปลือกและล้างมะละกอก่อนสับเส้น ซึ่งช่วยลดยางได้ ถ้าทำเองให้ล้างเส้นหลายๆ น้ำ
• ไม่กินยางมะละกอ น้ำมะละกอดิบคั้นสด หรือสารสกัด/ยาสมุนไพรจากมะละกอ ระหว่างตั้งครรภ์
• ถ้ามีประวัติแท้ง เลือดออก หรือหมอบอกว่าครรภ์เสี่ยง ปรึกษาหมอก่อน หรืองดไปก่อนเพื่อความสบายใจ

เรื่องความสะอาด เผ็ด และเค็ม ต้องระวังไหม

คำตอบสั้นๆ: ระวังค่ะ แม้ไม่มีของดิบ ส้มตำก็เป็นอาหารสดที่ไม่ผ่านความร้อน ความสะอาดของร้านจึงสำคัญ

• ความสะอาด ผักสดและครกที่ใช้ร่วมกับของดิบ อาจมีเชื้อปนเปื้อนได้ CDC แนะนำให้คนท้องเลี่ยงผักผลไม้ที่ไม่ได้ล้าง เลือกร้านที่ดูสะอาดและทำใหม่ตรงหน้า
• ตั้งทิ้งไว้นาน ส้มตำที่ทำเสร็จแล้ววางไว้ในอากาศร้อนหลายชั่วโมงไม่ควรกิน
• เผ็ด ไม่ได้อันตรายต่อลูก แต่อาจทำให้แสบร้อนกลางอกหรือท้องเสีย ลดพริกได้ตามที่ร่างกายรับไหว
• เค็ม น้ำปลาร้าและปูเค็มมีโซเดียมสูง ถ้าหมอบอกว่าความดันเริ่มสูงหรือบวมมาก ควรกินแบบรสอ่อน

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ถ้ามีไข้ อาเจียนหรือท้องเสียจนดื่มน้ำไม่อยู่ หรือมีอาการเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ร่วมด้วย ให้ไปโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์

• มีไข้ หนาวสั่น ปวดเมื่อยตัว หลังกินอาหารดิบหรือของหมัก
• อาเจียนหรือท้องเสียหนัก จนดื่มน้ำไม่อยู่ ปากแห้ง ปัสสาวะน้อย
• ถ่ายเป็นเลือด หรือปวดท้องรุนแรง
• มีเลือดออกทางช่องคลอด หรือท้องแข็งเป็นพักๆ
• ลูกดิ้นน้อยลงกว่าปกติ
• ไอ เจ็บหน้าอก หรือมีไข้ในช่วงหลายสัปดาห์หลังกินปูดิบ

ถ้าคลื่นไส้อาเจียนหนักตั้งแต่ไตรมาสแรก โดยไม่เกี่ยวกับอาหาร อ่านเพิ่มที่ แพ้ท้องหนักแค่ไหนควรไปหาหมอ และภาพรวมของที่ควรเลี่ยงทั้งหมดอยู่ใน คนท้องห้ามกินอะไรจริงๆ ค่ะ ส่วนใครกินส้มตำคู่กับชาไทยแก้วใหญ่เป็นประจำ ลองดูวิธีนับคาเฟอีนใน คนท้องกินกาแฟได้ไหม ด้วยนะคะ

สรุปแบบสั่งที่ร้านได้เลย

“ตำไทย หรือตำปลาร้าต้มสุก ไม่ใส่ปูดิบ พริกน้อย” แค่นี้ก็อิ่มอร่อยได้โดยไม่ต้องกังวลมาก ความอยากกินส้มตำตอนท้องเป็นเรื่องปกติมากๆ ค่ะ เลือกให้ถูก แล้วกินอย่างมีความสุขนะคะ