แพ้ท้องหนักจนกินน้ำยังอ้วก ยังปกติไหม? เส้นแบ่งที่ควรไปโรงพยาบาลวันนี้

ตื่นมาก็พะอืดพะอม ได้กลิ่นข้าวสวยร้อนๆ ก็วิ่งเข้าห้องน้ำ บางวันแค่จิบน้ำเปล่าก็อ้วกออกมาหมด ผู้ใหญ่ที่บ้านก็ปลอบว่า “แพ้ท้องใครๆ ก็เป็น เดี๋ยวก็หาย” ซึ่งก็จริงค่ะ ส่วนใหญ่เป็นแบบนั้น แต่ถ้าหนักถึงขั้นกินน้ำยังไม่อยู่ คำว่า “ทนไปก่อน” อาจไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุด

บทความนี้จะช่วยขีดเส้นให้ชัดว่าแพ้ท้องแบบไหนดูแลที่บ้านได้ และแบบไหนควรไปโรงพยาบาล วันนี้ ไม่ใช่รอวันนัดฝากครรภ์ครั้งหน้า

แพ้ท้องหนักแค่ไหนถึงยังเรียกว่าปกติ

คำตอบสั้นๆ: ถ้ายังพอกินพอดื่มได้บ้าง ปัสสาวะออกปกติ และยังใช้ชีวิตประจำวันได้ แม้จะอ้วกวันละหลายครั้งก็ยังอยู่ในกลุ่มแพ้ท้องทั่วไปค่ะ

แพ้ท้องมักเริ่มก่อนอายุครรภ์ 9 สัปดาห์ หนักสุดช่วงไตรมาสแรก และส่วนใหญ่ดีขึ้นราว สัปดาห์ที่ 16 ถึง 20 แม้ชื่อจะเป็น “morning sickness” แต่จริงๆ เป็นได้ทั้งวัน ไม่ได้เป็นแค่ตอนเช้า

ข่าวดีคือแพ้ท้องแบบทั่วไป ไม่ได้ทำให้ลูกในท้องเสี่ยงเพิ่มขึ้น แม้คุณแม่จะรู้สึกแย่มากก็ตาม

คุณแม่บางคนมีโอกาสแพ้ท้องมากกว่า เช่น

• เคยเมารถเมาเรือง่าย หรือเป็นไมเกรน
• ท้องก่อนเคยแพ้หนัก
• ท้องแฝด

แพ้ท้องรุนแรง (HG) ต่างจากแพ้ท้องธรรมดายังไง

คำตอบสั้นๆ: แพ้ท้องรุนแรงหรือ Hyperemesis Gravidarum (HG) คือคลื่นไส้อาเจียนหนักและนานจนร่างกายขาดน้ำ หรือน้ำหนักลดเกิน 5% ของน้ำหนักก่อนท้อง ต้องได้รับการรักษา ไม่ใช่แค่อดทน

แพ้ท้องทั่วไป	แพ้ท้องรุนแรง (HG)
คลื่นไส้ อ้วกเป็นพักๆ	อ้วกบ่อยจนกินน้ำหรืออาหารไม่อยู่
ยังดื่มน้ำได้บ้าง ปัสสาวะออก	ปัสสาวะน้อย สีเข้ม กระหายน้ำมาก
เหนื่อยแต่ยังพอทำงานได้	อ่อนเพลียมาก หน้ามืดเวลาลุกยืน
น้ำหนักไม่ค่อยลด	น้ำหนักลดชัดเจน
มักดีขึ้นราว 16 ถึง 20 สัปดาห์	อาจเป็นนานกว่านั้น บางคนเป็นจนใกล้คลอด

ปัจจัยที่พบว่าเสี่ยง HG มากขึ้น ได้แก่ เคยเป็น HG มาก่อน มีคนในครอบครัวเคยเป็น หรือตั้งครรภ์ลูกผู้หญิง

เรื่องสุดท้ายนี้อาจทำให้ผู้ใหญ่บางท่านพูดว่า “แพ้หนักแบบนี้ได้ลูกสาวแน่” ซึ่งมีส่วนจริงแค่ในแง่สถิติ แต่ ใช้ทายเพศลูกไม่ได้ ท้องลูกชายก็แพ้หนักได้เหมือนกันค่ะ

ไปโรงพยาบาลเลยวันนี้ ถ้ามีอาการเหล่านี้

คำตอบสั้นๆ: ถ้าอ้วกร่วมกับข้อใดข้อหนึ่งด้านล่าง ไม่ต้องรอวันนัด ไปห้องฉุกเฉินหรือแผนกฝากครรภ์ของโรงพยาบาลได้เลยค่ะ

• กินน้ำหรืออาหารไม่อยู่เลยนาน 24 ชั่วโมง
• ปัสสาวะ สีเข้มมาก หรือ ไม่ได้ปัสสาวะเกิน 8 ชั่วโมง
• อ่อนเพลียมาก เวียนหัว หน้ามืด จะเป็นลม เวลาลุกขึ้นยืน
• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว
• ปวดท้อง
• มีไข้
• อาเจียนเป็นเลือด
• น้ำหนักลดลงเรื่อยๆ

ถ้ามีเลือดออกทางช่องคลอดร่วมด้วย อ่านเพิ่มเรื่อง เลือดออกตอนท้องอ่อนๆ ต้องดูอะไรประกอบ ได้เลยค่ะ

ไม่ต้องกลัวว่าจะไปแล้ว “เสียเวลาหมอ” นะคะ ภาวะขาดน้ำในคนท้องเป็นเรื่องที่ทีมแพทย์อยากเห็นตั้งแต่เนิ่นๆ มากกว่าตอนที่หนักแล้ว

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว หมอจะทำอะไรบ้าง

คำตอบสั้นๆ: หมอจะประเมินว่าขาดน้ำแค่ไหน แล้วให้ยาแก้อาเจียนที่ใช้กับคนท้องได้ ถ้ากินไม่อยู่อาจให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด และบางคนต้องนอนโรงพยาบาลสักพัก

สิ่งที่คุณแม่มักเจอ

1. ซักประวัติ ชั่งน้ำหนัก วัดความดัน ชีพจร และอาจตรวจปัสสาวะหรือตรวจเลือด
2. ยาแก้คลื่นไส้อาเจียน มีหลายตัวที่ใช้ในคนท้อง บางคนต้องลองมากกว่าหนึ่งตัวกว่าจะเจอตัวที่ได้ผล
3. น้ำเกลือ ถ้าขาดน้ำหรือกินยาทางปากไม่อยู่
4. ยาฉีด แทนยากิน ในกรณีที่อ้วกจนยาไม่อยู่ท้อง

ถ้าได้รับการรักษา ภาวะแพ้ท้องรุนแรง ไม่น่าจะทำอันตรายลูก สิ่งที่ต้องระวังคือการปล่อยให้น้ำหนักลดและขาดน้ำนานๆ โดยไม่รักษา ซึ่งอาจทำให้ลูกน้ำหนักแรกเกิดน้อยได้

ดูแลตัวเองที่บ้านยังไงให้พอกินได้

คำตอบสั้นๆ: กินทีละน้อยแต่บ่อย เน้นของแห้งจืดๆ จิบน้ำทีละนิด พักผ่อนให้มาก และเลี่ยงกลิ่นที่กระตุ้นอาการ

สิ่งที่หลายคนลองแล้วช่วยได้

• กินมื้อเล็กๆ ถี่ๆ ของจืด แป้งเยอะ ไขมันน้อย เช่น ขนมปังกรอบ แครกเกอร์ ข้าวต้ม โจ๊กใส ข้าวสวยไม่ต้องมีกับหนัก
• ของเย็นแทนของร้อน ถ้ากลิ่นอาหารร้อนทำให้พะอืดพะอม
• จิบน้ำทีละนิดแต่บ่อย ช่วยลดโอกาสอ้วกได้ ดีกว่าดื่มรวดเดียวทีละแก้ว
• พักผ่อน เพราะความเหนื่อยทำให้คลื่นไส้หนักขึ้น
• ขิง เช่น น้ำขิงอ่อนๆ มีหลักฐานบางส่วนว่าช่วยลดคลื่นไส้ แม้ยังไม่ใช่หลักฐานคุณภาพสูง
• เลี่ยงของทอด ของมัน อาหารรสจัด ช่วงที่อาการกำลังหนัก ส้มตำรสแซ่บจัดอาจต้องพักไว้ก่อน (อยากรู้ว่ากินได้ไหม อ่านต่อที่ คนท้องกินส้มตำได้ไหม)
• เปิดหน้าต่างระบายกลิ่น ขอให้คนในบ้านช่วยทำกับข้าวหรือไม่ผัดของกลิ่นแรงช่วงนี้

สิ่งที่ ไม่ควรทำ

• ซื้อยาแก้อาเจียนหรือยาใดๆ กินเอง ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
• งดน้ำเพราะกลัวอ้วก ยิ่งทำให้ขาดน้ำเร็วขึ้น
• ฝืนกินของที่ไม่ไหวเพราะ “ต้องกินเพื่อลูก” ช่วงไตรมาสแรกลูกยังตัวเล็กมาก เน้นให้แม่ไม่ขาดน้ำก่อน

แพ้ท้องหนักแล้วยาบำรุงกินไม่ไหว ทำยังไงดี

คำตอบสั้นๆ: บอกหมอหรือพยาบาลตอนฝากครรภ์ได้เลยค่ะ อย่าแอบหยุดเอง หมออาจปรับเวลากินหรือเปลี่ยนรูปแบบยาให้

คุณแม่หลายคนเล่าว่ากินยาบำรุงช่วงที่แพ้หนักแล้วยิ่งพะอืดพะอม ถ้าเป็นแบบนี้ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าปรับเวลากินหรือเปลี่ยนยาได้ไหม ไม่ควรปรับเองหรือหยุดเอง ถ้ายังไม่ได้ฝากครรภ์ ลองอ่าน ฝากครรภ์ครั้งแรก ไปตอนกี่สัปดาห์ เตรียมอะไร ประกอบค่ะ

ใจก็เหนื่อยไม่แพ้กาย ขอความช่วยเหลือได้

คำตอบสั้นๆ: แพ้ท้องหนักทำให้ทั้งร่างกายและจิตใจล้ามาก รู้สึกท้อหรือร้องไห้บ่อยไม่ได้แปลว่าคุณแม่อ่อนแอ บอกหมอและคนรอบตัวได้เสมอ

ถ้าทำงานอยู่ ขอใบรับรองแพทย์เพื่อพักได้ ถ้าที่บ้านมีคนช่วยได้ ให้เขาช่วยเรื่องอาหารและงานบ้านไปก่อน ช่วงนี้ไม่ต้องเก่งทุกอย่างค่ะ

อยากเห็นภาพรวมว่าแต่ละไตรมาสจะเจออะไรบ้าง อ่านต่อที่ คู่มือคนท้องไตรมาสต่อไตรมาส ได้เลย

แพ้ท้องหนักไม่ใช่สิ่งที่ต้องทนคนเดียวนะคะ ถ้าร่างกายเริ่มส่งสัญญาณว่าไม่ไหว การไปโรงพยาบาลคือการดูแลทั้งตัวเองและลูกไปพร้อมกันค่ะ