เลือดออกนิดๆ ตอนท้องอ่อน ไม่ได้แปลว่าแท้งเสมอไป แต่ต้องดู 3 อย่างนี้ประกอบ

เข้าห้องน้ำแล้วเห็นสีชมพูหรือสีน้ำตาลติดกางเกงใน ช่วงที่เพิ่งรู้ว่าท้องได้ไม่กี่สัปดาห์ ใจหล่นไปอยู่ตาตุ่มเลยใช่ไหมคะ คำแรกที่แวบเข้ามาในหัวมักจะเป็นคำว่า “แท้ง”

หายใจลึกๆ ก่อนนะคะ เลือดออกช่วงท้องอ่อนเป็นเรื่องที่ พบได้บ่อยกว่าที่คิด และคุณแม่จำนวนมากก็ท้องต่อไปได้ตามปกติ บทความนี้จะบอกว่าต้องดูอะไรประกอบ และเมื่อไหร่ที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

เลือดออกตอนท้องอ่อน พบบ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้นๆ: คุณแม่ราว 15 ถึง 25% มีเลือดออกหรือเลือดออกกะปริดกะปรอยในช่วง 12 สัปดาห์แรก เลือดออกจึงไม่ได้แปลว่าแท้งเสมอไป

ก่อนอื่นมาแยกคำกันก่อน

• เลือดออกกะปริดกะปรอย (spotting) คือเห็นเลือดเป็นจุดๆ สีชมพู แดง หรือน้ำตาล ติดกางเกงในหรือกระดาษชำระ ปริมาณไม่พอจะเปียกแผ่นอนามัย
• เลือดออก (bleeding) คือมากพอที่ต้องใช้แผ่นอนามัยหรือผ้าอนามัยรอง

สาเหตุที่พบได้ในไตรมาสแรก มีทั้งแบบที่ไม่อันตรายและแบบที่ต้องรีบดูแล

มักไม่อันตราย (แต่ควรบอกหมอ)	ต้องให้หมอตรวจด่วน
เลือดจากการฝังตัวของตัวอ่อน	แท้ง หรือแท้งคุกคาม
ปากมดลูกไวขึ้นจากฮอร์โมน เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์หรือหลังตรวจภายใน	ท้องนอกมดลูก
ก้อนเลือดเล็กๆ ข้างถุงการตั้งครรภ์ (subchorionic hematoma) ซึ่งหมอจะนัดติดตาม	ครรภ์ไข่ปลาอุก (molar pregnancy)
การติดเชื้อบางชนิด เช่น ช่องคลอดหรือทางเดินปัสสาวะ ซึ่งรักษาได้

บางครั้งหมอก็หาสาเหตุที่แน่ชัดไม่เจอ และท้องก็ดำเนินต่อไปได้ดีค่ะ

อย่างที่ 1: เลือดออกมากแค่ไหน

คำตอบสั้นๆ: จุดเลือดเล็กน้อยที่ไม่เต็มแผ่นอนามัย ให้โทรปรึกษาโรงพยาบาล แต่ถ้าเลือดออกมากจนชุ่มผ้าอนามัยในเวลาไม่นาน ให้ไปห้องฉุกเฉินเลย

วิธีสังเกตที่ช่วยหมอได้มาก

• ใช้ ผ้าอนามัย ไม่ใช้ผ้าอนามัยแบบสอด จะได้เห็นปริมาณจริง
• จด สี (ชมพู แดงสด น้ำตาล) ปริมาณ และ เวลาที่เริ่ม
• สังเกตว่ามี ก้อนเลือดหรือชิ้นเนื้อ ออกมาไหม ถ้ามีและเก็บได้ ให้นำไปให้หมอดู

เลือดสีน้ำตาลมักเป็นเลือดเก่าที่ค้างอยู่ ส่วนเลือดแดงสดที่ไหลเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ คือสัญญาณที่ต้องรีบกว่า

อย่างที่ 2: มีอาการอะไรมาด้วยไหม

คำตอบสั้นๆ: เลือดออกเล็กน้อยโดยไม่ปวดอะไรมักน่ากังวลน้อยกว่า แต่ถ้ามีปวดท้องรุนแรง ปวดท้องน้อยข้างเดียว ปวดไหล่ หรือหน้ามืด ต้องไปโรงพยาบาลทันที

อาการที่ต้องสังเกตร่วมกับเลือด

• ปวดท้องเบาๆ คล้ายปวดประจำเดือน พบได้ในภาวะแท้งคุกคาม ควรไปให้หมอตรวจ
• ปวดท้องน้อยข้างเดียว ร่วมกับเลือดออกหรือตกขาวสีน้ำตาลเป็นน้ำๆ
• ปวดที่ปลายไหล่ โดยไม่มีสาเหตุ
• ปวดตอนปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ
• หน้ามืด เวียนหัว ตัวซีด หรือเป็นลม

สามข้อหลังเป็นอาการที่อาจเกี่ยวกับ ท้องนอกมดลูก ซึ่งมักแสดงอาการช่วงสัปดาห์ที่ 4 ถึง 12 ถ้าปวดท้องแบบเฉียบพลันรุนแรงร่วมกับหน้ามืด อาจหมายถึงท่อนำไข่แตก ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัดด่วน

อย่างที่ 3: หมอยืนยันแล้วหรือยังว่าท้องอยู่ในมดลูก

คำตอบสั้นๆ: ถ้าเคยอัลตราซาวด์แล้วเห็นว่าท้องอยู่ในมดลูก ลูกมีหัวใจเต้น และเลือดออกไม่มาก โอกาสท้องต่อได้ปกติจะสูงกว่ามาก ถ้ายังไม่เคยตรวจเลย ยิ่งควรไปให้หมอดูเร็ว

ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่า ภาวะแท้งคุกคาม (เลือดออกช่วง 20 สัปดาห์แรกโดยที่ปากมดลูกยังปิด) พบได้ในหญิงตั้งครรภ์ราว 20 ถึง 25% ในกลุ่มนี้ประมาณครึ่งหนึ่งตั้งครรภ์ต่อได้ และถ้าตรวจพบว่าท้องอยู่ในมดลูก ทารกยังมีชีวิต และเลือดออกเล็กน้อย ก็มีโอกาสสูงที่จะตั้งครรภ์ต่อได้ตามปกติ

สิ่งที่หมอมักตรวจ

1. ซักประวัติ วันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ลักษณะเลือด อาการปวด
2. ตรวจร่างกาย และอาจตรวจภายในเพื่อดูว่าปากมดลูกเปิดหรือไม่
3. อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด ดูตำแหน่งการตั้งครรภ์และหัวใจลูก ช่วงท้องอ่อนมากๆ อาจยังเห็นไม่ชัด หมอจึงอาจนัดดูซ้ำ
4. ตรวจเลือดฮอร์โมนการตั้งครรภ์ (hCG) บางครั้งต้องตรวจซ้ำเพื่อดูแนวโน้ม

ถ้ายังไม่ได้ฝากครรภ์ นี่เป็นจังหวะดีที่จะเริ่มเลยค่ะ อ่านวิธีเตรียมตัวได้ที่ ฝากครรภ์ครั้งแรก ไปตอนกี่สัปดาห์

ไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้า…

คำตอบสั้นๆ: เลือดออกมาก ปวดท้องรุนแรง ปวดไหล่ หรือหน้ามืด อย่ารอโทรถาม ให้ไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด หรือโทร 1669

• เลือดออก มากจนชุ่มผ้าอนามัย ไม่นานหลังเปลี่ยน
• ปวดท้องรุนแรง หรือปวดบีบเป็นพักๆ มากขึ้นเรื่อยๆ
• ปวดที่ปลายไหล่
• หน้ามืด เวียนหัว คลื่นไส้มาก ตัวซีด หรือหมดสติ
• มีไข้ ร่วมกับเลือดออก

ควรโทรหาโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ภายในวันนั้น ถ้า… มีเลือดออกกะปริดกะปรอยแม้เพียงเล็กน้อย ไม่ว่าจะปวดหรือไม่ปวด ไม่ต้องรอถึงวันนัดค่ะ

ระหว่างรอพบหมอ หรือหลังหมอตรวจแล้ว ดูแลตัวเองยังไง

คำตอบสั้นๆ: พักให้มากขึ้น งดออกกำลังกายหนักและงดเพศสัมพันธ์ช่วงที่ยังมีเลือดออก สังเกตปริมาณเลือด และกินยาบำรุงตามที่หมอสั่ง

• งดยกของหนัก งานบ้านหนักๆ ขอให้คนในบ้านช่วยไปก่อน
• ไม่กินยาใดๆ เอง รวมถึงยาสมุนไพรหรือยาบำรุงที่ผู้ใหญ่แนะนำ ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• ถ้ามีอาการปวด อยากรู้ว่ากินยาแก้ปวดอะไรได้ อ่าน คนท้องกินพาราเซตามอลได้ไหม แล้วยืนยันกับหมออีกครั้ง
• ไปตามนัดทุกครั้ง แม้เลือดจะหยุดแล้ว

ถ้าสุดท้ายแท้ง ใช่ความผิดของเราไหม

คำตอบสั้นๆ: ไม่ใช่ค่ะ การแท้งในไตรมาสแรกราวครึ่งถึงสองในสามเกี่ยวข้องกับโครโมโซมของตัวอ่อนที่ผิดปกติ ซึ่งคุณแม่ควบคุมไม่ได้ ส่วนการทำงานตามปกติ การออกกำลังกายที่เหมาะสม หรือการมีเพศสัมพันธ์ ไม่ได้ทำให้แท้ง

ผู้ใหญ่บางท่านอาจพูดด้วยความเป็นห่วงว่า “เพราะไม่ยอมนอนพัก” หรือ “เพราะกินของเย็น” ขอให้รู้ไว้ว่าคำพูดแบบนั้นไม่ได้สะท้อนความจริงทางการแพทย์ ถ้าใจยังหนักอยู่ บอกหมอหรือพยาบาลได้เสมอว่าอยากคุยเรื่องนี้

อยากเห็นภาพรวมทั้งการตั้งครรภ์ว่าอะไรปกติ อะไรควรรีบบอกหมอ อ่านต่อที่ คู่มือคนท้องไตรมาสต่อไตรมาส ได้เลยค่ะ

เห็นเลือดแล้วใจเต้นแรงเป็นเรื่องธรรมดาของคนเป็นแม่นะคะ สิ่งที่ดีที่สุดที่ทำได้ตอนนี้คือสังเกตให้ดี แล้วยกหูโทรหาโรงพยาบาล ให้หมอช่วยดูไปด้วยกันค่ะ